Wollinghuizen

Wollinghuizen

Wollinghuizen in de krant.

De Noord-Ooster 27-01-1934

De slag bij Jipsinghuizen Bernard van Galen moest 't gelag betalen

Jlpsinghuizen... de naam is nu algemeen bekend. Maar vóór de werkloozen daar naar de werkverschaffing trokken had hij toch zeker niet meer dan locale beteekenis.
Toch bevinden we ons daar, op een in historisch opzicht, niet onbelangrijk terrein : nabij Jipsinghuizen toch is in 1665 een kleine veldslag geleverd, die voor stad en provincie Groningen belangrijker mag heeten dan b.v. de slag bij Heiligerlee.

In 1665 probeerde de bisschop van Munster, waarmede de Groningers zooals men weet wel eens vaker een appeltje te schillen hebben gehad, onze goede prov. in bezit te nemen. Hij rukte van het Oosten uit op en moest dus de groote, eenzame, moerassige vlakte doortrekken, welke zich eertijds langs den Oostgrens van Groningen en Drenthe uitstrekte. Eeuwen en eeuwen had dat moeras daar zoo gelegen als een natuurlijke verdediging tegen uit het Oosten oprukkende vijanden. Reeds de Romeinen kenden de strategische waarde ervan. Van ouds voerde een pas over het moeras langs Boertange en in de laatste helft der 16e eeuw werd hier een fort aangelegd, om den weg naar Westfalen en oost-Friesland te kunnen afsluiten.

De Bisschop van Munster dan had ons land den oorlog verklaard en het Provinciale bestuur nam maatregelen, om verdedigingswerken aan te leggen en te versterken.

Bovendien rekende men er op. dat het land gemakkelijk onder water gezet zou kunnen worden. Dat bleek ook inderdaad juist. Aan den drost der beide Oldambten werd bevel gegeven het land onder water te zetten ; aan den drost van Wedde eveneens. Tenslotte werden de buitenzijlen bij Nieuweschans geopend, waardoor bet zeewater binnenliep. Ook de zijldeuren van Delfzijl en de Farmsumerzijl moesten worden geopend.

Ond land was nu in oorlog gewikkeld met Engeland en Munster. De Engelsche Koning betaalde den bisschop zoo ongeveer 4 millioen gulden voor het aanwerven van troepen, in totaal 22.000 man. Maar Bernard van Galen kon het geld ook goed voor andere doeleinden gebruiken. Drie weken lang zette hij de bloemetjes buiten en tenslotte besloot hij met ongeveer 11.000 soldaten op het oorlogspad te gaan.

Het grootste deel van dit leger stond onder bevel van den Schot Gorgas. Een ander deel viel Gelderland binnen.

De Groningsche Soldaten kregen spoedig contact met den vijand, die zich met behulp van wagens vol rijswerk een weg probeerden te banen door het moeras. Wel zonden de Staten-Generaal na vele dringende verzoeken versterking, maar alles wees er toch op, dat het Munstersche leger gemakkelijk de provincie zou kunnen veroveren. De voorhoede was reeds tot Jipsinghuizen opgerukt. Maar daar keerde de krijgskans : de kampeerende vijand werd door een kleine troep der onzen aangevallen en verslagen.

Het geval zat zóó : Kapitein Ham van de garde van Groningen en Ommelanden was met ongeveer 5 à 600 man voetvolk en 70 paarden ter verkenning uitgetrokken. Op den morgen van den 26 September trof de voorhoede den vijand aan, die ten getale van ongeveer 1800 man kampeerde bij Jipsinghuizen. Luitenant van Nierop, die de voorhoede commandeerde, aarzelde niet, maar viel den zooveel sterkeren vijand bij verrassing aan, die tenslotte op de vlucht sloeg, met achterlating van 800 man aan dooden, gewonden en gevangenen. De verliezen aan onzen kant waren niet groot.

De rol van Wild Prot

De overlevering wil, dat een man, Wild Prot geheeten, bij deze geschiedenis een belangrijke rol heeft gespeeld. De Munsterschen, die bij Jipsinghuizen gelegerd waren, hadden n.1. op den z.g. Spinberg een schildwacht gezet. Bij de Spinberg, een zandhoogte, was het overigens allesbehalve veilig. Huisde daar niet het Spinwijf, dat draden weefde, om de jonge mannen te vangen ?

Wild Prot nu, die "voor den duivel niet bang was", kwam van Wollinghuizen over de heide, gekleed als boerenjongen. Hij naderde den wachtpost, sloeg vuur en stak zijn pijp aan. Daarop vroeg den schildwacht of hij misschien ook wilde rooken. Toen deze evenwel argeloos de pijp bij de tondeldoos bracht, sneed Prot hem snel en gedecideerd den hals af, zoodat de man geen geluld meer kon geven.

Prot waarschuwde nu vlug de troepen van kapitein Ham en diende hun tot gids. De vijand werd toen als 't ware overrompeld.

De gesneuvelden werden begraven op een plek bij de brug over de Ruiten, die sedert den naam behield van Bisschops Kerkhof.

Het schijnt, dat onze soldaten na deze overwinning, naar Winschoten zijn teruggekeerd uit vrees voor de andere troepen van den Bisschop. Dat was jammer, want volgens de berichten zouden de Munstersche troepen geheel verslagen zijn, indien de vervolging was voortgezet. De vluchtelingen hadden, verscholen in het bosch bij Jipsinghuizen, hun vaandels reeds opgerold en waren bereid zich over te geven, indien ze werden ontdekt.

Later ging men de brug tusschen Walchum en Sellinge, waarover de vijand was teruggetrokken, verbranden, waarna de Munsterschen ook uit het klooster Ter Apel werden verjaagd, zoodat spoedig de provincie van vijanden was gezuiverd.

Deze gelukkige keer is stellig van groot belang geweest. Indien het Munstersche leger onder Gorgas, bijgenaamd de "bruggenbouwer", ongehinderd was opgerukt naar Delfzijl, zooals naar men aanneemt, het plan was, dan had deze vesting, ontbloot van troepen, zich moeten overgeven. De Engelsche oorlogsschepen hadden geen moeite gehad met onze in de haven liggende bodems en gezamenlijk had men de hoofdstad Groningen kunnen veroveren, welke vesting juist in 't Noorden en 't Noord-Oosten het meest kwetsbaar was.

Wanneer de Bisschop energieker was opgetreden, dan zou Nederland naar veler meening verloren zijn geweest. Hij had gemakkelijk naar Amsterdam kunnen oprukken. Maar Bernard van Galen kon volgens Turenne wel groote plannen verzinnen, maar hij was niet in staat ze uit te voeren. Hoe het zij : de slag bij Jipsinghuizen werd door de Groningsche strijdkrachten gewonnen en de gevolgen daarvan waren voor deze provincie voorloopig zeer gunstig, al was het gevaar nog op geen stukken na geweken.

Alle artikelen

  1. Oproeping 26-03-1818
  2. Memorie van toelichting 09-06-1847
  3. Burgelijke Stand Vlagtwedde 10-08-1869
  4. Plotseling doodgebleven 28-04-1874
  5. Hevig onweer 30-06-1885
  6. Arrond.-Rechtbank van Winschoten 24-10-1888
  7. Uit de beide Oldambten 13-04-1889
  8. Keuring van veulens 04-08-1891
  9. Proef met kunstmest 11-08-1892
  10. Westerwoldsche Straatwegplannen 03-08-1894
  11. Koe op ergerljjke wjjze gesneden 18-08-1894
  12. Westerwoldsche Straatwegplannen 29-08-1894
  13. Westerwoldsche Straatwegplannen 10-09-1894
  14. In den put geraakt 22-09-1895
  15. Boerenbehuizing afgebrand 25-11-1895
  16. Kanalisatie van Westerwolde 28-02-1896
  17. Groote boerderij afgebrand 10-03-1896
  18. Veeziekten 04-07-1896
  19. De commissie voor de kanalisatie van Westerwolde 10-10-1896
  20. Gestolen maar teruggebracht 03-12-1896
  21. Luchtreiziger Godard 24-05-1899
  22. Faillissementen 11-07-1899
  23. Kantongerecht te Winschoten 18-10-1899
  24. Kerk en Schoolnieuws 12-12-1899
  25. Afloop van verkoopingen 19-01-1900
  26. Onweer 21-08-1900
  27. Faillissementen 11-10-1900
  28. Ernstige mishandeling 16-12-1901
  29. Onweer 06-08-1902
  30. Voor het eerst fazanten gezien 14-10-1902
  31. Arr.-Rechtbank te Winschoten 14-12-1902
  32. Openbare vergadering Ged. Staten 16-01-1903
  33. Veenbrand 27-06-1905
  34. Een dijk doorgestoken 23-01-1906
  35. Gemeentelijk Nieuws 25-01-1906
  36. Gemeenteraden 03-02-1906
  37. Gemeentelijk Nieuws 06-02-1906
  38. Gemeentelijk Nieuws 09-10-1906
  39. Afloop van verkoop en aanbesteding 27-01-1907
  40. Gemeentelijk Nieuws 04-02-1908
  41. Verdacht geval 25-02-1908
  42. Aanranding van eer en goeden naam 11-04-1908
  43. Landbouwtentoonstelling Vlachtwedde 21-06-1908
  44. Tramplannen in Oost-Groningen 08-09-1908
  45. Brand 02-04-1910
  46. Afloop van verkoop en aanbesteding 18-09-1910
  47. Afloop van verkoop en aanbesteding 06-02-1911
  48. Keuring Groninger Paardenstamboek 18-05-1912
  49. Advertenties 07-09-1912
  50. Het gebruik maken van de stoomfluit 06-02-1915
  51. Opening tram Westerwolde 01-11-1915
  52. Verkoop Sellingen Wollinghuizen 31-12-1915
  53. Verkoop Wollinghuizen Jipsingboertange 26-08-1916
  54. Boeldag Wollinghuizen 24-03-1917
  55. Krijgsgevangenen over de grens gekomen 27-03-1917
  56. Verkoop Wollinghuizen, Plaggenborg, Jipsinghuizen 13-08-1917
  57. Arr. Rechtbank Winschoten 07-10-1918
  58. Afloop Verkooping 11-12-1918
  59. Uitslag van de jaarlijkse landbouwtentoonstelling 16-06-1919
  60. Een Urnenveld onder Vlachtwedde 09-10-1920
  61. Tweede groote ontginning 23-10-1920
  62. Verkoop Wollinghuizen 06-11-1920
  63. Valschheid in geschrifte 08-11-1921
  64. Afloop Verkoop Wollinghuizen 11-03-1922
  65. Verhuring Wollinghuizen 21-06-1922
  66. Het Waterschap 'Vlachtwedde-Wollinghuizen-Jipsinghuizen' 15-08-1922
  67. Electrische verlichting 19-08-1922
  68. Branden 07-12-1922
  69. Verkoop Wollinghuizen 09-12-1922
  70. Hoogovenslakken 11-04-1923
  71. Vergadering Ons Nut 19-04-1923
  72. Ter overname aangeboden 09-10-1923
  73. Uit Westerwolde 10-11-1923
  74. Tentoonstelling van Landbouw en Nijverheid te Vlagtwedde 14-06-1924
  75. Jaarlijksche tentoonstelling Vlachtwedde 15-06-1925
  76. Tentoonstelling ter bevordering van Landbouw en Nijverheid 29-05-1926
  77. Tentoonstelling Vlagtwedde 11-06-1927
  78. Verkeersongevallen 04-08-1931
  79. Nederl. Aannemersbond 25-11-1931
  80. Door tram overreden en gedood 20-01-1932
  81. Zware slagregens 18-05-1932
  82. De geschiedenis van Westerwolde 21-02-1933
  83. Het grensincident te Wollinghuizen 11-03-1933
  84. Concurrentienijd 24-03-1933
  85. Raadsvergadering 05-10-1933
  86. Een vrouw verdronken 15-11-1933
  87. De slag bij Jipsinghuizen 27-01-1934
  88. Eeuwigdurende burenruzie 16-03-1934
  89. Motorbestuurder rijdt tegen een auto op 11-06-1934
  90. De noodlottige korre 28-06-1934
  91. Een ernstige mishandeling onder de gem. Vlagtwedde 16-05-1936
  92. Schoolfeest 13-07-1936
  93. De veiligheid van het verkeer in gevaar 21-01-1937
  94. Van den wagen gevallen 19-06-1937
  95. Vrij ernstige aanrijding 05-10-1938
  96. Zijn knecht geslagen 01-12-1938
  97. Met een spade geslagen 27-04-1939
  98. Het varken maakte een uitstapje 03-05-1940
  99. Brand te Wollinghuizen 09-05-1940
  100. Ernstig ongeval door ontplofte patroon 10-06-1940
  101. Zijn landarbeider ontslagen 17-08-1940
  102. Distributieovertredingen 10-05-1941
  103. Commissie Posthuma in Westerwolde 28-06-1941
  104. Waterschap 'Vlagtwedde-Wollinghuizen-Jipsinghuizen' 10-07-1943
  105. Vacantie 08-07-1944
  106. Landbouwtentoonstelling voor 41e maal gehouden 07-06-1952
  107. Landbouwtentoonstelling 'Westerwolde' 02-06-1956
  108. De Landbouwtentoonstelling Westerwolde 07-06-1958
© Wollinghuizen.nl - disclaimer - deze site bestaat uit 110 pagina's.